Hasan Fehmi Ataç, 1879 yılında Gümüşhane’de dünyaya gelmiştir. Babası, dönemin önemli şahsiyetlerinden Kadirbeyzade Mehmet Salim Bey’dir. Gümüşhane’deki Süleymaniye Mahallesi’nde eğitim hayatına başlamış, rüştiye öğrenimini burada tamamlamıştır. Ancak düzenli bir yükseköğrenim alma fırsatı bulamamıştır. Bu eksiklik, onun hayatındaki gelişmeleri etkilemiş olsa da, bu durumu hiçbir zaman bir engel olarak görmemiş, mücadelesini ve hizmetlerini her koşulda sürdürmüştür.
Siyasi kariyerine, Osmanlı Meclisi Mebusanı’nda başlamıştır. 1912 ve 1914 yıllarında Gümüşhane mebusu olarak Osmanlı İmparatorluğu’nun Meclis-i Mebusan’ında görev almıştır. Bu dönemde, Osmanlı’nın zorlu siyasi ortamı içinde önemli roller üstlenmiş ve milletvekili olarak bulunduğu mecliste çeşitli reformların ve kararların şekillendirilmesine katkı sağlamıştır.
Cumhuriyetin ilanından sonra, Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) katılarak, 1. Dönemden 8. Dönem sonuna kadar aralıksız olarak Gümüşhane milletvekilliği yapmıştır. Bu süreçte, hem Osmanlı hem de Cumhuriyet dönemi olmak üzere geniş bir siyasal deneyime sahip olmuş, ülkedeki dönüşüm sürecine aktif bir şekilde katılmıştır.
Hasan Fehmi Ataç, Milli Mücadele döneminde çok önemli bir görev üstlenmiştir. 24 Nisan 1922 tarihinde, dönemin Başbakanı tarafından Maliye Bakanlığı’na atanmış ve bu görevini 2 Ocak 1924’e kadar sürdürmüştür. O dönemde, ülkenin mali yapısı oldukça zayıftı ve devletin gelirleri büyük ölçüde sınırlıydı. Ancak Hasan Fehmi Ataç, bu zorlu koşullara rağmen başarılı bir şekilde Maliye Bakanlığı yaparak, ordunun tüm ihtiyaçlarını karşılamayı başarmıştır.
Özellikle, Türk ordusunun Büyük Taarruz’a hazırlığı sırasında gösterdiği üstün başarı, onun en büyük hizmetlerinden biridir. Doğu ve Batı cepheleri için iki ayrı ordu defterdarlığı kurarak, subay maaşlarının düzenli olarak ödenmesini sağladı. Ayrıca, tüm masrafların belgelemeye dayalı olarak yapılmasını sağlayarak, mali disiplinin yerleşmesine yardımcı olmuştur. Böylece, Büyük Taarruz’un finansmanını organize eden ve bu kaynağın ilgili yerlere ulaştırılmasını sağlayan kişi olmuştur.
Bir anekdotta ise, Mustafa Kemal Atatürk, savaşın başlangıcına yakın bir zamanda, “Harp çıkacak, askerimiz aç kalır” dediğinde, Hasan Fehmi Ataç, Atatürk’e dönerek, “Paşam, ben Türk askerini altı ay kendim bakabilirim” demiştir. Bu güven dolu açıklama, Atatürk tarafından takdirle karşılanmış ve Hasan Fehmi Ataç, o dönemde Maliye Bakanı olarak atanmıştır. Atatürk, Hasan Fehmi Ataç’ın bu fedakâr yaklaşımını yüksek bir takdirle değerlendirmiştir.
Hasan Fehmi Ataç, Türk ordusuna kendi bütçesinden iki teneke altın bağışlamış, ordunun finansmanına büyük katkı sağlamıştır. Bu, onun vatanseverliğini ve Cumhuriyet için yaptığı özverili çalışmaları simgeleyen bir örnek olarak tarihe geçmiştir.
Hasan Fehmi Ataç, 22 Kasım 1924 ile 3 Mart 1925 tarihleri arasında Ziraat Bakanlığı görevini üstlenmiş ve burada da önemli reformlara imza atmıştır. Özellikle tarım ve ziraat alanında yapılan çalışmalara katkı sağlamış, tarımsal üretimin artırılması için devletin yönlendirmeleri doğrultusunda adımlar atmıştır. Ayrıca Cumhuriyet Halk Partisi üyesi olarak çeşitli komisyonlarda görev almış, özellikle maliye ve anayasa konularında aktif olarak çalışmıştır.
1961 yılında İstanbul’da vefat eden Hasan Fehmi Ataç, Aşiyan Mezarlığı’na defnedilmiştir. Yaşamı boyunca İstiklal Madalyası ile onurlandırılmış, Türk milletine ve Cumhuriyet’e verdiği katkılar nedeniyle tarihe adını altın harflerle yazdırmıştır.
Hasan Fehmi Ataç, Türk milletinin ekonomik temellerinin atılmasında önemli bir rol oynamış, maliye ve kamu yönetimi alanında izlediği yol, sonraki yıllarda pek çok siyasetçi için örnek teşkil etmiştir. Onun azmi, Cumhuriyet’in inşası sırasında gösterdiği başarılar, Türk halkının refahı ve bağımsızlığı için yaptığı katkılar hala hafızalardadır.
